Wersja uwspółcześniona najstarszej części - I tekstu krakowskiego

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja,
U twego Syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spuści nam. Kyrieleison.
 
Twego dziela Krzciciela, bożycze,
Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy,
A dać raczy, jegoż prosimy:
A na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie rajski przebyt. Kyrieleison.

Tłumaczenie na XXI wieczną polszczyznę

Bogurodzico dziewico, przez Boga sławiona Maryjo,
Przez twego Syna Pana matko wybrana, Maryjo!
Zyskaj (zjednaj) nam, ześlij nam. Kyrie eleison (Panie, zmiłuj się.)
 
Dla twego Chrzciciela (czyli Św. Jana) Boży Synu,
Usłysz głosy, spełń myśli (pragnienia/zamierzenia) człowiecze.
Wysłuchaj modlitwę, którą zanosimy.
A dać racz, o co prosimy:
A na świecie pobożny (pomyślny/dostatni) pobyt,
Po żywocie przebywanie w raju. Kyrie eleison (Panie, zmiłuj się.)

Wersja wg tzw. II tekstu krakowskiego

Bogw rodzicza dzewicza, bogem slawena maria!
Wtwego syna gospodzina, mathko swolena, maria!
Szysczi nam, spwsczi nam, kyrieleyson.
 
Twego dzela krzcziczela, bozide,
wslisz glossy, napelni misli czlowecze.
Slisz modlithwa, yanz noszymi,
oddacz radzy, yegosz p(ro)simi,
anaswecze sboszni pobith,
poszywocze rayski przebith, kyrieleon.
 
Nasz dla wstal zmarthwich syn bozy,
werzisz wtho, czlowecze zbozny,
ysz przesztrud bog swoy lud odya dyabley strozey.
 
Przidal nam sdrowa vecznego, starost scowal pkelnego,
zmercz podyal, swpomonal czloweka pirwego.
 
Jensze trudi czirpal zawerne,
yescze bil neprzespal zazmerne,
alisz sam bog zmarthwich wstal.
 
Adame, thi bozi kmeczw,
thi syedzysz wboga weczw,
domeszczisz thwe dzeczi, gdzesz krolwya angely.
 
Thegosz nasz domesczisz, iesu xpe mili,
bichom stoba bili,
gdzeszie nam radwya swe nebeszke sily.
 
Bila radosczy, bila milosczy, bilo vidzene
thworcza angelszke, beszkoncza -
thwczsze nam swidzalo dyable potampene.
 
Ny szrebrem, ny szlothem,
nasz diablu othkwpil,
szwa moycza zastpil.
 
czebye dla, czlowecze, dal bog przeklocz szobe
rancze, nodze obe;
kry swantha sla zboga nasbawene thobe.
 
Werzisz wtho, czlowecze, iz iezucristh prawi czirpal zanasz rani,
swa swanth crew przelal zanasz, crzesczyani.
 
Odwszy, ogrzeyszne, sam bog pecz yma,
dyablw y odthima,
gdzetho sam krwlwye, xoby przyma.
 
Maria dzewicze, p(ro)smy sinka thwego,
krola nebyeszkego,
haza nasz wchowa othewszego szlego.
 
Amen, tako bogday,
bichom szly swyczczy wray.

Wersja wg "Statutu Łaskiego"

Bogarodzica dziewica, Bogiem sławiona Maryja,
U twego syna Gospodzina matko zwolona, Maryja!
Zyszczy nam, spuści nam. Kyrieleison.
 
Twego syna Krciciela zbożny czas,
Usłysz głosy, napełni myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jenże cię prosimy.
O o, dać raczy, jegoż prosimy:
Daj na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie rajski przebyt. Kyrieleison.
 
Narodził się nas dla syn boży.
W to wierzy, człowiecze zbożny,
Iż przez trud Bog swoj lud
Odjął diabłu strożą.
 
Przydał nam zdrowia wiecznego,
Starostę skował pkielnego,
Śmierć podjął, wspomionął
Człowieka pirwego.
 
Jenże trudy cirpiał bezmiernie,
Jeszczeć był nie przyśpiał zawiernie,
Aliż sam Bog zmartwychwstał.
 
Adamie, ty boży kmieciu,
Ty siedzisz u Boga (w) wiecu,
Donieś nas swe dzieci,
Gdzież krolują anjeli.
 
Tam radość, tam miłość, tam widzenie Tworca
Anjelskie bez końca,
Tuć się nam wzjawiło diable potępienie.
 
Ni śrzebrem, ni złotem nas diabłu odkupił,
Swą mocą zastąpił.
Ciebie dla, człowiecze, dał Bog przekłoć sobie
Bok, ręce, nodze obie,
Krew świętą swą z boku na zbawienie tobie.
 
Wierzże w to, człowiecze, iż Jezu Kryst prawy
Cirpiał za nas rany,
Swą świętą krew przelał za nas krześcijany.
 
O duszy o grzesznej sam Bog pieczą ima,
Diabłu ją odejma,
Gdzież to sam przebywa, tu ją k sobie przyjma.
 
Już nam czas, godzina, grzechow się kajaci,
Bogu chwałę daci,
Ze wszemi siłami Boga miłowaci.
 
Maryja dziewica, prosi syna twego,
Krola niebieskiego,
Aby nas uchował ode wszego złego.
 
Wszytcy święci, proście,
Nas grzeszne wspomożcie,
Bysmy z wami byli,
Jezu Krysta chwalili.
 
Tegoż nas domieści, Jezu Chryste miły,
Bysmy z tobą byli,
Gdzie się nam radują już niebieskie siły.
 
Amen, amen, amen, amen, amen, amen,
Amen, tako Bog daj,
Bysmy poszli wszytcy w raj,
Gdzież krolują anjeli

Naszym przodkom wystarczały
ryby słone i cuchnące,
 
My po świeże przychodzimy,
w oceanie pluskające!
 
Ojcom naszym wystarczało,
jeśli grodów dobywali,

A nas burza nie odstrasza
ni szum groźny morskiej fali.
 
Nasi ojce na jelenie
urządzali polowanie,
 
A my skarby i potwory łowim,
skryte w oceanie!

Wersja oryginalna.

Gaudete, gaudete! Christus est natus
ex Maria virgine. Gaudete!
 
Tempus adest gratiae quod exoptabamus,
carmina leatitiae devote reddamus.
 
Gaudete,...
 
Deus homo factus est natura mirante,
mundus renovatus est a Christo regnante.
 
Gaudete,...
 
Ezechielis porta clausa pertransitur,
unde lux est orta, salus invenitur.
 
Gaudete,...

Tłumaczenie: Paweł Brzosko-Węgorzewski "Kenneth O’Brian", A.D. 2003.

Radujcie się, radujcie! Chrystus narodził się
z Maryi Dziewicy. Radujcie się!
 
Nadszedł łaski czas oczekiwany,
Pieśni radosne niebu oddamy.
 
Radujcie się,...
 
Niezwykłej natury Bóg stworzył człowieka,
Przez Chrystusa Króla świat odnowy czekał.
 
Radujcie się,...
 
Ezekiela wrota przed nim się ugięły,
To z nich dobro i światłość swój początek wzięły.
 
Radujcie się,...

Idzie żołnierz borem lasem, borem lasem,
przymierając z głodu czasem, z głodu czasem.
 
Suknia na nim nie blakuje, nie blakuje,
wiatr dziurami przelatuje, przelatuje.
 
Chusta czarna jest za pasem, jest za pasem,
ale w środku pusto czasem, pusto czasem.
 
Chociaż żołnierz obszarpany, obszarpany,
przecie pójdzie między pany, między pany.

Trzeba by go obdarować, obdarować,
soli jemu nie żałować, nie żałować.
 
W ten czas żołnierza szanują, uszanują,
kiedy trwogę na się czują, na się czują.
 
Zapłać-że mu Jezu z nieba, Jezu z nieba,
bo to wielka jest potrzeba, jest potrzeba.

Dobry łuk jest jak kobieta
Co nie zdradzi Ciebie.
On przy tobie wiernie stoi,
W największej potrzebie.
 
Dalej bierzmy łuk,
Niech cięciwa pieśń nam gra.
Dalej bierzmy łuk.
Nie zabraknie strzał.
 
W tułach naszych śmierć świszcząca,
co w powietrzu śmiga.
I nie zrobi jej różnicy
chłopak, czy dziadyga.
 
Dalej bierzmy łuk,...

Dumny rycerz jest z rumaka,
Dzierży swą kopiję,
Ale chwatów takich stu,
Strzała wnet ubije.
 
Dalej bierzmy łuk,...
 
Z niejednego pieca chleb,
Dzban niejeden spity.
A kto zechce szkodzić nam,
Zostanie ubity.
 
Dalej bierzmy łuk,...
 
Dobrym człekiem żaden z nas,
Lecz kamratów swoich,
Choćby dybał na nich kat,
Hardo będziem bronić.
 
Dalej bierzmy łuk,...

Wolność w sercu, duma w oczach
i sakiewka pusta,
Ale każda dziewka hoża,
chętnie poda usta.
 
Dalej bierzmy łuk,...
 
Tyle już za nami dróg
i przed nami wiele.
Za zwycięskich bitew sto,
pijmy przyjaciele.
 
Dalej bierzmy łuk,...

Non nobis Domine non nobis sed nomini tuo da gloriam
Super misericordia tua et veritate tua nequando dicant gentes ubi est Deus eorum
Deus autem noster in caelo omnia quaecumque voluit fecit
Simulacra gentium argentum et aurum opera manuum hominum
Os habent et non loquentur oculos habent et non videbunt
Aures habent et non audient nares habent et non odorabuntur
Manus habent et non palpabunt pedes habent et non ambulabunt non clamabunt in gutture suo
Similes illis fiant qui faciunt ea et omnes qui confidunt in eis
Domus Israhel speravit in Domino adiutor eorum et protector eorum est
Domus Aaron speravit in Domino adiutor eorum et protector eorum est
Qui timent Dominum speraverunt in Domino adiutor eorum et protector eorum est
Dominus memor fuit nostri et benedixit nobis benedixit domui Israhel benedixit domui Aaron
Benedixit omnibus qui timent Dominum pusillis cum maioribus
Adiciat Dominus super vos super vos et super filios vestros
Benedicti vos Domino qui fecit caelum et terram
Caelum caeli Domino terram autem dedit filiis hominum
Non mortui laudabunt te Domine neque omnes qui descendunt in infernum
Sed nos qui vivimus benedicimus Domino ex hoc nunc et usque in saeculum

Nie nam, Panie, nie nam, lecz Twemu imieniu daj chwałę za Twoją łaskawość i wierność!
Czemu mają mówić poganie: "A gdzież jest ich Bóg?"
Nasz Bóg jest w niebie; czyni wszystko, co zechce.
Ich bożki to srebro i złoto, robota rąk ludzkich.
Mają usta, ale nie mówią; oczy mają, ale nie widzą.
Mają uszy, ale nie słyszą; nozdrza mają, ale nie czują zapachu.
Mają ręce, lecz nie dotykają; nogi mają, ale nie chodzą; gardłem swoim nie wydają głosu.
Do nich są podobni ci, którzy je robią, i każdy, który im ufa.
Dom Izraela pokłada ufność w Panu, On ich pomocą i tarczą.
Dom Aarona pokłada ufność w Panu, On ich pomocą i tarczą.
Bojący się Pana, pokładają ufność w Panu, On ich pomocą i tarczą. Pan o nas pamięta:
niech nam błogosławi; niech błogosławi domowi Izraela, niech błogosławi domowi Aarona;
niech błogosławi bojącym się Pana, zarówno małym jak i wielkim!
Niech Pan was rozmnoży, was i synów waszych!
Błogosławieni jesteście przez Pana, co stworzył niebo i ziemię.
Niebo jest niebem Pana, synom zaś ludzkim dał ziemię.
To nie umarli chwalą Pana, nikt z tych, którzy zstępują do Szeolu,
lecz my błogosławimy Pana odtąd i aż na wieki.

        Trzydziesty pierwszy sierpnia był,
        Kiedy do Bordeaux żeśmy szli. / 2x
Nagle krzyk słychać tam przed nami,
"Francuski oddział drogą gna!"
Za łuki więc chłopaki brać.
 
        "Niedźwiedź" łuczników przed siebie wziął,
        Spojrzał im w oczy i rzekł doń: / 2x
"Czy Wam odwagi chłopcy starczy,
By na Francuza kark dziś wleźć,
Trzymać go, aż po walki kres?"
 
        A oddział hardych facetów był.
        "Francuzów wnet rozniesiem w pył! / 2x
Napinać łuki dalej żywo,
Dalej chłopaki ile sił.
Hej! dołożymy zaraz im!"
 
        "Niedźwiedź" dał znak i ręce w tuł.
        Cięciwy brzęczą żwawo już. / 2x
Niech strzała pomknie hen przed siebie,
Do walki wszyscy staną wnet,
A wygra, kto silniejszym jest.

        Pomknęło hen już mrowie strzał.
        "Teraz im zadki będziem prać!" / 2x
I zaraz poszły w ruch topory,
Starczyło mieczy, korbaczy dziś,
Nauczyliśmy rozumu ich.
 
        Długo się będzie z tej bitwy śmiać
        W Anglii, Bordeaux, żołnierska brać. / 2x
"Trzydzieści kusz mieli ze sobą Francuzi,
Ale im z dziesięciu łuków,
Daliśmy w rzyć!"
 
        Napijmy się więc jeszcze raz,
        Za zdrowie naszych pięknych pań! / 2x
Za zdrowie niewiast toast wznoszę,
I za zwycięstwo dane nam.
Francuzów zaś niech trafi szlag!
 
        Napijmy się więc jeszcze raz
        Za zdrowie naszych pięknych pań! / 2x
Za zdrowie niewiast toast wznoszę,
Na angielskiego króla sram,
bo nie chciał żołdu płacić nam.*

Wersja oryginalna

Under der linden an der heide,
dâ unser zweier bette was,
Dâ mugt ir vinden schône beide
gebrochen bluomen unde gras
Vor dem walde in einem tal,
tandaradei,
schône sanc die nahtegal.
 
Ich kam gegangen zuo der ouwe,
dô was mîn friedel komen ê.
Dâ wart ich enpfangen, hêre frouwe!
daz ich bin sælic iemer mê.
Kust er mich? wol tûsentstunt,
tandaradei,
seht wie rôt mir ist der munt!
 
Dô het er gemachet
alsô rîche
von bluomen eine bettestat.
Des wirt noch gelachet
inneclîche,
kumt iemen an daz selbe pfat.
Bî den rôsen er wol mac,
tandaradei,
merken wâ mir'z houbet lac.
 
Daz er bî mir læge,
wesse'z iemen
- nun welle Got! -, sô schamt ich mich.
Wes er mit mir pflæge,
niemer niemen
bevinde daz, wan er unt ich,
und ein kleinez vogellîn:
tandaradei,
daz mac wol getriuwe sîn.

Wersja uwspółcześniona

Unter den Linden
Bei der Heide,
Wo unser beider Bette gemacht,
Da mögt ihr finden
Wie wir beide
Pflückten im Grase der Blumen Pracht
Vor dem Wald im tiefen Tal.
Tandaradei!
Lieblich sang die Nachtigall.
 
Ich kam gegangen
Hin zur Aue,
Mein Trauter harrte schon am Ort,
Wie ward ich empfangen,
O Himmelsfraue!
Dass ich bin selig immerfort,
Ob. Er mich küsste? Wohl Manche Stund.
Tandaradei!
Seht, wie ist so rot mein Mund.
 
Da tät er machen
Uns ein Bette
Aus Blumen mannigfald und bunt,
Darob wird lachen
Wer an der Stätte
Vorüberkommt, aus Herzensgrund.
An den Rosen er wohl mag
Tandaradei!
Sehen, wo das Haupt mir lag...
 
Wie ich bei ihm ruhte
Wenn jemand es wüsste
Du lieber Gott - ich schämte mich.
Wie mich der Gute
Hertze und küsste
Es als er und ich
Und ein kleines Vögelein
Tandaradei!
Das wird wohl verschweigen sein!

Tłumaczenie: Leopold Staff, *1878, †1957

Kędy szeleszcze
Lipa w kwiecie,
Gdzie z miłym swym siedziałam wraz,
Miejsce to jeszcze odnajdziecie,
Bo zmięte kwiaty pomną nas.
Z lasku płynął słodki śpiew
Tandaradei!
Gdym porą nocną
 
W to ustronie
Przyszła, mój miły już tam był.
Tulił mnie mocno
Na swym łonie
Dotąd mam słodycz w głębi żył
Czy całował? Rozdział z chust?
Tandaradei!
Patrz na czerwień moich ust!
 
I poszedł łoże
Popod lasem
Z przeróżnych kwiatów usłać nam
Śmiałby się może
Ktoby czasem
Przechodził i przystanął tam
Zaraz by po różach zgadł
Tandaradei!
Mej leżącej głowy ślad.
 
Dyby obwieścił
Kto te śluby,
Broń Boże, gdzież przed wstydem schron?
Lecz jak mnie pieścił
Miły, luby
Wiem jedynie ja i on.
A słowiczek pośród róż
Tandaradei!
Pewnie milczeć będzie już.

Wersja oryginalna

Christ ist erstanden
von der Marter alle;
des soll'n alle froh sein;
Christus will unser Trost sein.
Kyrie eleis!
 
Wär' er nicht erstanden,
so wär die Welt vergangen:
Seit dass er nun erstanden ist,
so loben wir den Herren Christ.
Kyrie eleis!
 
Alleluja, alleluja, alleluja!
Des soll'n wir alle froh sein;
Christus will unser Trost sein,
Kyrie eleis!

Tłumaczenie angielskie wg C.S. Terry.

Christ is arisen
From the grave's dark prison!
So let us all be joyful;
He is our Savior faithful.
Alleluia!
 
Had he not arisen
We had been still in prison.
But now He's vanquished Hell and Death,
We laud Him with our loudest breath!
Alleluia!
 
Alleluia, alleluia, alleluia!
Come let us all be joyful;
Christ is our Savior faithful.
Alleluia!

Wersja polska. Autor i czas nie ustalony.

Chrystus zmartwychwstan jest,
nam na przykład dan jest,
iż mamy zmartwych powstać,
z Panem Bogiem królować.
Alleluja!
 
Leżał trzy dni w grobie,
dał bok przebić sobie,
bok, ręce, nogi obie,
na zbawienie tobie.
Alleluja!
 
Trzy Maryje poszły,
drogie maście niosły,
chciały Chrysta pomazać,
Jemu cześć i chwałę dać.
Alleluja!
 
Gdy na drodze były,
tak sobie mówiły:
Jest tam kamień niemały,
a któż nam go odwali?
Alleluja!
 
Powiedz nam Maryja,
gdzieś Pana widziała?
Widziałam go po męce,
trzymał chorągiew w ręce.
Alleluja!
 
Gdy nad grobem stały,
rzekł im anioł biały:
Nie bójcie się, Maryje,
zmartwychwstał Pan i żyje!
Alleluja!
 
Jezusa szukacie?
Tu go nie znajdziecie,
wstał-ci z martwych, grób pusty.
Oto śmiertelne chusty.
Alleluja!
 
Łukasz z Kleofasem,
obaj jednym czasem
szli do miasteczka Emaus,
Spotkał ci ich Pan Jezus.
Alleluja!
 
Bądźmy więc weseli
jak w niebie Anieli,
czegośmy pożądali,
tegośmy doczekali.
Alleluja!